به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خوش آمدید. / ثبت نام کنید / ورود
 

شیخ محمد تقی عبده (بروجردی‌)

 شیخ محمد عبده

شیخ "محمد تقی عبده" (بروجردی‌)، چهره‌ای شاخص و یکی از حقوقدانان کاردان و مبتکر دادگستری‌نوین بود. قاطعیت‌، درایت و نوآوریهای او در امور قضایی مشهور خاص و عام است‌.

 او نزدیک به سی‌سال ریاست محکمة عالی انتظامی قضات را بر عهده داشت و به بیانی دیگر قاضی القضات دادگستری‌بود. شیخ" محمدتقی عبده‌" فرزند شیخ" ملاحسین بروجردی‌" در سال( ۱۳۰۰ هـ ق برابر با ۱۲۵۸  ه.ش )‌دربروجرد به دنیا آمد. جدش "ملامحمد تقی گلپایگانی"  بود. "شیخ محمد"  پدرش را در دوران کودکی ازدست داد. او از طفولیت به کسب علم و فراگیری فقه و معقول و منقول پرداخت‌. در سن شانزده سالگی‌،پیاده راهی تهران شد و تحت حمایت آقا "سید ریحان الله"  که از مجتهدین بنام عصر خود بود، قرار گرفت وبه تحصیل خود ادامه داد واز محضر آیت الله "میرزا حسن آشتیانی" ‌، آیت الله " لاهیجی" ‌، "میرزاهاشم حکیم"  و" شیخ حسین ناظر زاده"  استفاده برد و در اصول فقه‌، ادبیات عرب‌، حکمت و منطق تبحر یافت‌.

 در سن‌بیست و یک سالگی از محضر آیت الله العظمی "میرزا حسن آشتیانی" به درجة اجتهاد نایل شد. در این‌زمان‌، به معلمی روی آورد و به توصیة استادش در مدرسة( دانش )که بعدها به مدرسة( ثروت)  تغییر نام دادو مدیریت آن با میرزا" احمدخان حنانه " بود، مشغول به تدریس شد. پس از چندی مدرسة آلمانی «ایران وآلمان‌» در تهران گشایش یافت و "شیخ عبده " با معرفی میرزا "عبدالعظیم خان قریب " به این مدرسه رفت وبه تدریس زبان و ادبیات عرب پرداخت‌. در این مدت‌، دو کتاب در زمینة صرف و نحو عربی نوشت وزبان آلمانی را در همان مدرسه فرا گرفت و زبان فرانسوی را نیز با شرکت در دوره‌های شبانة مدرسة‌آلیانس آموخت‌. خوی و خصلت بارز"  شیخ عبده‌" جدیت او در کارهایش بود.

"دهخدا " در این باره می‌گوید: "شیخ‌محمد عبده بروجردی" علاوه بر صلاحیت علمی‌، دارای فضائل معنوی فراوانی است و برای او احترام‌زیادی قائل هستم‌." شیخ عبده"  در عمل به واجبات و اجتناب از منهیات بسیار دقیق بود و نمازش را حتماً سر وقت ادامی‌کرد. در سال ۱۳۳۱ (هـ ق) از مدرسة آلمانی کناره گرفت و به دستور میرزا "احمدخان اشتری" که معاونت‌وزارت عدلیه را برعهده داشت‌، به عنوان عضو محکمة استیناف تهران‌، آغاز به کار کرد. پس از چند سال‌مدعی العموم استیناف شد و در این سمت تا زمان انحلال عدلیه و تشکیل دادگستری نوین‌، باقی ماند.پس از تشکیل دادگستری نوین به مستشاری دیوان تمیز وکمی بعد به عضویت محکمة انتظامی قضات‌منصوب شود." علی‌اکبر خان داور"  (بانی دادگستری نوین‌) که به شخصیتی با خصوصیات "شیخ عبده " جهت تصدی‌ریاست دادگاه انتظامی قضات نیاز داشت‌، او را مناسبترین فرد برای این امر خطیر تشخیص داد و" شیخ‌عبده"  عهده‌دار ریاست دادگاه انتظامی قضات دادگستری شد و تا زمان بازنشستگی‌، حدود سی‌سال دراین پست به انجام وظیفه پرداخت‌. در مدت ریاست او در دادگاه انتظامی قضات‌، هیچ کس ندید و نشنید که به سفارش این و آن و یاملاحظة فلان مقام و بهمان موقعیت‌، بیگناهی رامحکوم و گناهکاری را تبرئه کند. اصولاً چون همه باروحیات و خصوصیات او آشنا بودند، چنین توقعاتی از او نداشتند.

    "شیخ محمد عبده " همواره می‌گفت‌:«هر قاضی دارای دو پرونده است یکی پرونده‌ای که در وزارتخانه دارد و یکی هم در سینة من است‌.»هرگاه به پروندة قاضی خوشنامی رسیدگی می‌کرد، اگر به نظری مخالف بر می‌خورد می‌گفت‌: «هر چندقضیه این است نه آن که ایشان مرقوم داشته‌اند، ولی چون نظر قاضی نیز طرفدارانی دارد، نظر ایشان‌تخلف نبوده و محمول به نظر قضایی است‌.

" شیخ عبده‌"  در کنار فعالیتهای قضایی‌، به تدریس در مدرسة عالی حقوق و سپس دانشکدة حقوق تهران می‌پرداخت‌. ابتدا دروس فقه و اصول و سپس حقوق مدنی و اصول محاکمات مدنی را تدریس‌می‌کرد. پس از دانشکدة حقوق ، بیشتر در کلاسهای قضایی دادگستری و حوزه‌های علمیة تهران مانندحوزة علمیة صدر و همچنین مدرسة عالی سپهسالار به تدریس می‌پرداخت‌. در دوران بازنشستگی نیز تاپایان عمر مدرس دانشکدة الهیات دانشگاه تهران بود و عموماً دروس اصول فقه و معارف اسلامی راارائه می‌داد. یکی از شاگردان او، استاد " محمود شهابی"  بود که بعدها دانشیار " شیخ عبده " شد و پس ازکناره‌گیری "شیخ عبده" و به توصیة او، استادی درس‌های تدریس وی را برعهده گرفت‌." شیخ عبده " در دهة ۱۳۱۰ (ش‌) پایان نامة دکترای خود تحت عنوان «انحلال عقد واحد به عقودمتعدد» را ارائه داد. نظرات او در امور قضایی‌، همواره جزو نمونه‌های ابتکاری و جالب توجه قضایی وحکمیت و استدلالهای حقوقی به شمار می‌آمد و مرجعی تمام عیار در علوم حقوقی و اصول محاکمات‌شناخته شده بود.

آثار تألیفی باقی مانده از او عبارتند از: ۱ـ حقوق مدنی ۲ ـ شرح قانون مدنی ۳ ـ کلیات‌حقوق اسلامی ۴ ـ اصول و رویة قضایی مستخرجه از آرای دیوان عالی تمیز ۵ ـ صرف و نحو عربی‌.

"شیخ محمد عبده" (بروجردی‌) در سحرگاه پانزدهم تیرماه ۱۳۴۶ (ش‌)، پس از ادای نماز صبح چشم‌از جهان فرو بست و بر جنازه او مرجع عالی قدر آیت الله العظمی "مرعشی نجفی‌"  نماز میت خواند.پیکرش در جوار مرقد حضرت معصومه (س‌) در شهر قم به خاک سپرده شده است‌.